Koncepcja DUSZY Arystotelesa.

Na początek wymienię podział nauk, jaki wprowadził Arystoteles. Mimo iż nie jest to związane z Jego koncepcją duszy, to jest to wiedza ważna i podstawowa, która [Ku Mojemu Zdziwieniu!] jest wielu osobom nieznana.

PODZIAŁ NAUK ARYSTOTELESA

/                         |                      \

TEORETYCZNE     PRAKTYCZNE     WYTWÓRCZE

1. Matma                1. Etyka           1. Retoryka   

   2. Fizyka               2. Polityka          2. Technika         

3. Metafizyka         3. Ekonomia                                  

       4. Nauki o Duszy       

KONCEPCJA DUSZY

• Dusza jest OUSIÁ, w znaczeniu FORMY, która decyduje o istocie ciała, to pierwsza ENTELECHIA ciała organicznego [MATERII], mającego w możności życie
• Bytują 3 postacie DUSZ:
  1. Wegetatywna [Roślinna, rodzenie, wzrost, odżywanie]
  2. Zmysłowa [Realizuje wszystkie formy duszy + ruch przestrzenny + odbieranie wrażeń + prymitywna forma pamięci]
  3. Dusza Rozumna [Poznanie, pamięć + Zmysł Wspólny]:
     1. Rozum Praktyczny [BIERNY] - W nim zmysł wspólny, Magazyn doznań.
     2. Rozum Teoretyczny [CZYNNY] - Wieczny i nieśmiertelny.
• Dusza posiada RUCH dzięki swej naturze.

- Dusza stanowi o:

• Różnicy między ciałem żywym, a nieożywionym.
• Przyczyna formalna i zasada życia.
• Źródło ruchu tożsamego z życiem.
• Przynosimy w niej na świat POJĘCIA OGÓLNE.
• Byt prosty, niezniszczalny, ma w możności życie.
• Odpowiada za Jedność Organiczną.
• Dusza mieszka w SERCU.

ROZUM BIERNY - Człowiek poznaje przez przeciwieństwa: Doznając rzeczy wiemy iż jest ona inna niż druga rzecz -> Magazyn doznań zapełnia się wynikami oglądu zmysłowego.

ROZUM CZYNNY - Jest pozbawiony MATERII: Oświetla oceny istotowe -> Oświetla konieczne, zaś pozostawia nieoświetlone te akcydentalne. Odpowiada za formułowanie wiedzy o świecie, obiektywizowanie w zbiorze sądów.

DUSZA ROZUMNA - Tylko jej przysługują funkcje:

1. Wyobraźnia,
2. NOUS -> ROZUM
3. Pamięć [Odcisk na obleczonej woskiem tablicy]

TYPY MOŻNOŚCI:

1. NIEMOWLĘ -> Zmiana podmiotu prowadząca do możności kolejnej, często się nie udaje.
2. NIE-ANALFABECI -> Owoc aktywności, przejście do aktu, jest to wyzwolenie posiadanej możności. Po osiągnięciu tej możności jest ona łatwa, ale to stała skłonność, która musi być podtrzymywana.

PIERWSZY PORUSZYCIEL ARYSTOTELESA

PIERWSZY PORUSZYCIEL

XII Księga METAFIZYKI Arystotelesa jest nazywana Księgą Teologiczną. W niej PERWSZY PORUSZYCIEL ukazywany jest jako:

• Immanentny ze światem, tzn. Nie może świata wprowadzić w ruch [Wprowadza w ruch niebo gwiazd stałych, a one wprowadzają w ruch resztę].
• Nie ma nic z materii i jet bytem prostym.
• Nie wie niczego o świecie, bo nie ma oglądu zmysłowego.
• Porusza przyciągając MIŁOŚCIĄ, jest przyczyną sprawczą i celową.
• Utrzymuje RUCH w nieskończoność.
• Jest bytem żywym, najdoskonalszym i najszczęśliwszym.
• Jest transcendentny i jest czystym aktem.
• Pierwszy Poruszyciel to Samomyśląca Myśl, a człowiek się do niego upodabnia i dąży do Najwyższego Dobra jeśli o nim myśli.
• Niczego mu nie brakuje.
• Nie skonstruował świata, nie dał mu ładu ani porządku.

DOWÓD NA KONIECZNOŚĆ BYTOWANIA PIERWSZEGO PORUSZYCIELA Z VII KSIĘGI FIZYKI ARYSTOTELESA

• Musi być czynnik, który porusza, a sam nie jest nieruchomy.
• Musi bytować niezrodzony, niezniszczalny, wieczny, niezmienny i konieczny.
• Musi być nieruchomy -> Jest substancjalny ale niematerialny.
• Nie może posiadać możności ruchu bo jest z innej OUSIÁ niż materia.
• Jest bytem prostym, więc jest niedostępny w oglądzie zmysłowym.
• Nie tworzy świata [bo czas jest wieczny], a jedynie wprawia go w ruch.

Ruch w Księdze VII 'FIZYKI', Arystotelesa.

RUCH

Księga VII 'FIZYKI' Arystotelesa to klasyka, w której zamieszczona została kwinesencja pojmowania RUCHU przez Arystotelesa, o czym każdy młody adept Filozofii powienien wiedzieć. Bowiem wedle Arysta:

• Ruch jest istotną cechą natury.
• Ruch jest przechodzeniem od bytu potencjalnego do aktualnego.
• Tylko rzeczy złożone z MATERII i FORMY mogą się zmieniać, więc tylko ich dotyczyć może ruch.
• Ruch jest niezniszczalny i wieczny.
• Najdoskonalsza postać ruchu to 'Ruch Przemieszczający'.
• Najdoskonalszy jest Ruch po Kole.
• Ruch jest 'immanentny' materii.
• Czas jest nieodłącznie związany z ruchem, jest wieczny.
• Czas nie istnieje bez ruchu i bez zmian, czas nie jest ruchem, ale nie jest niezależny od ruchu.
• Czas określa ruch, bo jest jego liczbą.
• Pierwszy wśród ruchów jest RUCH PRZESTRZENNY i ma 4 rodzaje:
  1. Ciągnięcie,
  2. Pchanie,
  3. Przenoszenie,
  4. Obracanie.

KLASYFIKACJA RUCHU:

1. Powstawanie [Narodziny] - Niszczenie
2. Zmiana Jakościowa
3. Zmiana Ilościowa
4. Ruch lokomocyjny

PRZYCZYNY RUCHU:

1. Chcenie, Pragnienie [wyzwala rozum praktyczny]
2. Rozum Praktyczny [w tym wyobraźnia, znajomość celu, obmyślanie, porównywanie, wyciągnięcie wniosku -> podjęcie działania]
3. Rozum Teoretyczny [Rozum teoretyczny poznaje przedmiot, a nie planuje działania tak jak rozum praktyczny]

W TRAKTACIE O DUSZY Arystoteles wymienia 4 rodzaje ruchu, które istnieją. Jest to:

1. Przenoszenie z miejsca na miejsce,
2. Zmiana Jakościowa,
3. Ubytek,
4. Wzrost.

METAFORA ODCINKA I SŁOŃCA + HIERARCHIA WARTOŚCI W ŚWIECIE IDEI

METAFORA ODCINKA

• Metafora ta omówiona w 'Państwie' Platona mówi o epistemologicznym aspekcie DOBRA.

 

RELACJE MIĘDZY ŚWIATEM IDEI, A RZECZAMI:	REGUŁY DOTYCZĄCE RZECZY:
Jedno - Wiele Mimesis - Naśladownictwo Mathesis - Uczestniczenie Obecność	W świecie idei, idee nie wchodzą ze sobą w relacje. Jedna rzecz nie może mieć w sobie dwóch przeciwstawnych idei. Rzecz nie może uczestniczyć, ani naśladować przeciwstawnej rzeczy.

METAFORA SŁOŃCA

• Dotyczy IDEI DOBRA.

• Tak jak dzięki światłu widzimy przedmioty fizyczne, tak dzięki IDEI DOBRA widzimy przedmioty poznania intelektualnego -> Ale musi być źródło tego światła -> Jest Nim SŁOŃĆE.

 HIERARCHIA WARTOŚCI W ŚWIECIE IDEI

1. DIANOIA [Intelekt]
2. KALOKAGATHIA [Idea Piękna i Dobra]
3. DYNAMIS [Ruch]
4. Idee Etyczno-Moralne
5. Idee Matematyczne
6. Idee Rodzajowo-Gatunkowe
7. Idee Artefaktów

KRÓCIUTKO O TEAJTECIE

Ponoć ktoś kiedyś usłyszał pytanie o Problem odróżnienia Wiedzy od Prawdziwego Sądu na podstawie Teajteta.. 

.. mam nadzieję, że nikt nigdy nie będzie się musiał mierzyć z tego typu pytaniami, ale na wszelki wypadek krótka notka czego dotyczy DIALOG TEAJTET:

•  Platon w tym dialogu podaje KLASYCZNĄ DEFINICJĘ WIEDZY -> Jest to prawdziwe, uzasadnione przekonanie. [Platon szuka w tym dialogu czym jest wiedza].
• 2/3 Dialogu to polemika  z Protagorasem i Gorgiaszem i zwalczanie ich stanowisk.
• Jak wiemy [albo powinnismy wiedzieć] w dziele Platona 'PROTAGORAS' główny spór dotyczy problemu czy wszelka ARETE [CNOTA] stanowi EPISTEME [WIEDZĘ] -> Która ma większą wartość dla człowieka. W TEAJTECIE zaś jest trochę inaczej, poniważ dyskutowana jest sama trudność określenia EPISTEME [nawiązanie głównie do AISTHESIS i PHANTASIA].
• Platon skupia się na 4-rech Aspektach SOFISTYKI:
  1. Teoria spostrzegania [METAXY].
  2. Koncepcja Zmiennej Rzeczywistości.
  3. Zagadnienie PRAWDY.
  4. Wynikające z nich Rozumienie Języka.

DOWODY NA NIEŚMIERTELNOŚĆ DUSZY - FEDON

Dialog FEDON pokazuje jak wyglądały ostatnie godziny życia Sokratesa. Najważniejsze wątki to propodeutyka śmierci, dusza bez ciała nie moze nic, a życie to nieustanne dążenie do śmierci. Oczywiście pojawiają się także 4 kardynalne wręcz dowody na nieśmiertelność duszy.

 

DOWODY NA NIEŚMIERTELNOŚĆ DUSZY

1. DOWÓD Z PRZECIWIEŃSTW -

Żywi powstają z umarłych, żeby ktoś mógł się narodzić to ktoś inny musi oddać duszę. Przeciwieństwa się warunkują, postrzegamy świat jako relację przeciwieństw -> coś staje się piękne z brzydkiego, a przeciwieństwem życia jest śmierć.

1. DOWÓD Z ANAMNEZY -

Wynika z dowodu pierwszego. Pojęcie równości jest nam wrodzone, uczenie się jest przypominaniem sobie, a jeśli tak jest to musieliśmy w jakimś poprzednim czasie wyuczyć się tego co sobie teraz [na drodze anamnezy] przypominamy.

1. DOWÓD Z PROSTOTY I ZŁOŻONOŚCI STRUKTUR -

Dusza jest bytem prostym dlatego nie moze ulec rozkładowi -> W porządku bytowania harmonia jest pierwsza. Dusza skoro jest wieczna to jest podobna do idei, a co za tym idzie -> jest bytem prostym.

1. DOWÓD Z TEORII IDEI [II ŻEGLOWANIE] -

Dusza jest źródłem życia [idea życia jest więc w niej obecna]. Dusza jest do idei podobna, ale ideą nie jest. Nie ma idei śmierci bo zło dla Platona nie ma statusu ontycznego, jest po prostu mniejszą obecnością dobra -> Jeżeli więc dusza wnosi ze sobą życie [posiada ideę życia w sposób konieczny], a przeciwieństwem życia jest śmierć to dusza nigdy nie przyjmie śmierci.

Tekst opracowałam na podstawie Książek, Notatek własnych, Wykładów prof. J. Gajdy-Krynickiej.

DOWODY NA NIEŚMIERTELNOŚĆ DUSZY - FAJDROS

 DIALOG FAJDROS

Fajdros czyta List Lizjasza, który piszę że niby lepiej jest obdarzyć uczuciem tego co nie kocha, niz tego który kocha -> Z czym [jak wiemy, bo przeczytaliśmy Dialog ;)] Sokrates się nie zgadza, rozprawiając o tym, że to wcale nie jest tak do końca. Ale w gruncie rzeczy jest to mało istotne, bo to co ważne w tym całym wywodzie to pierwszy dowód na nieśmiertelność duszy.

PIERWSZY DOWÓD NA NIEŚMIERTELNOŚĆ DUSZY 

• MIT O WOŹNICY czyli porównanie DUSZY do:
  1. Woźnicy -> Odpowiada Rozumnej części duszy,
  2. Konia Pięknego -> Odpowiada Szlachetnemu Zapałowi,
  3. Konia Złego -> Odpowiada Pożądliwości.
• Dusze ludzkie wędrują w orszakach 11-stu bogów, podążają w stronę idei by je oglądać. te, które nie zobaczą idei  spadają i wcielają się w ciała zwierząt -> te nie będą mogły wcielić się w dusze ludzkie, dopóki nie zobaczą idei. Im lepiej dusze widzą idee, w tym lepszych ludzi wchodzą.
• W tym momencie warto wspomnieć, ze przy okazji Sokrates definiuje DIALEKTYKĘ - jako umiejętność widzenia całości i ograniczania związanych części [innymi słowy jako uogólnienie i podział].
• Oprócz mitu o woźnicy jest także WYWÓD ŚCISŁY czyli DOWÓD Z RUCHU:
  1. Wszelka dusza jest nieśmiertelna bo co się wiecznie rusza nie umiera. Tylko to co inne rzeczy porusza, a samo skądinąd ruch bierze, mając koniec ruchu, ma też i koniec życia.
  2. NIEŚMIERTELNE jest to, co samo siebie porusza. To jest początkiem ruchu i to jest ISTOTĄ DUSZY, bo gdyby było zrodzone to NIE byłoby źródłem ani początkiem ruchu, bo byłoby zniszczalne. 
   

Tekst opracowałam na podstawie Książek, Notatek własnych, Wykładów prof. J. Gajdy-Krynickiej.

KRÓCIUTKO O KONCEPCJI STWORZENIA ŚWIATA I FILONIE Z ALEKSANDRII

Mało kto wie, że w dziejach egzaminu Historii Filozofii Starożytnej parę razy zdarzyło się dosyć upierdliwe pytanie. Dotyczy ono Porównania Koncepcji Stworzenia Świata w Genesis [Księdze Rodzaju] wraz z interpretacją Stworzenia Filona z Aleksandrii. Warto mieć choć ogólnikowe pojecie na ten temat, ponieważ o te informacje można zostać dopytanym [w ramach pytania pomocniczego] podczas odpowiadania na bardzo popularne pytanie dotyczące Stworzenia Świata w Timajosie Platona.

FILON Z ALEKSANDRII

• To pierwszy myśliciel, który wprowadził do filozofii naukę o stworzeniu. Zapożycza ją z Biblii i próbuje uzgodnić z TIMAJOSEM! [Ha! Teraz już wiecie dlaczego Pani Profesor moze o to pytać! ;)].
• Główny atrybut Boga to to, że stwarza i wytwarza-> Bóg to przyczyna sprawcza, a materia to bierne tworzywo.
• Czas powstał razem ze światem, a Bóg jest pozaczasowy.
• Bóg wytwarza najpierw ŚWIAT INTELIGIBILNY [ŚWIAT IDEI].
• Boski Logos jest utożsamiony z aktywnością myślenia Boga-> tym samym jest OBRAZ.
• Logos jest więzadłem, które trzyma świat w Jedności.
• Kolejność tworzenia poszczególnych części świata:
  1. DZIEŃ -> Świat inteligibilny, ddzielenie światła od nocy i powstanie CZASU.
  2. DZIEŃ ->Niebo zmysłowe.
  3. DZIEŃ ->Ląd, powstają rzeczy na świecie.
  4. DZIEŃ -> Gwiazdy, Słońce, Księżyc [z obserwacji tego rodzi się FILOZOFIA!]
  5. DZIEŃ -> Zwierzęta wodne, ptaki i zwierzęta lądowe.
  6. DZIEŃ -> Najfajniejszy dzień, bo tego dnia powstaje CZŁOWIEK.
  7. DZIEŃ -> Ostatniego dnia Bóg odpoczywa. 
   

STWORZENIE ŚWIATA W GENESIS

• Generalnie jest to bardzo podobny opis Stworzenia jak u Filona. Różni się dwoma szczegółami, o których warto wspomnieć:
  1. W Genesis to 6 DNIA powstają ZWIERZĘTA i CZŁOWIEK razem z nimi.
  2. W Genesis mamy do czynienia z CREATIO EX NIHILO! [czyli utworzenie świata z NICZEGO!] zaś u Filona nic takiego nie odnajdziemy.

Tekst opracowałam na podstawie Książek, Notatek własnych, Wykładów prof. J. Gajdy-Krynickiej.

STWORZENIE ŚWIATA W TIMAJOSIE

Stworzenie świata w Timajosie Platona to ukazanie wywodu ścisłego za pomocą opowieści - MITU. Pos nasz ogląd zmysłow podchodzą dwie sfery: Świat  Fizyczny i Świat Wieczny -> Ten pierwszy [zmysłowy] przemija, zaś Ten Drugi nigdy się nie zmienia [jest postrzegany ROZUMEM].

• W opowieści Timajosa KOSMOS to struktura, która ma taki początek i koniec: Kiedyś była tylko WIECZNOŚĆ, a przed nią  PRÓŻNIA.
• W PRÓŻNI jest niezróżnicowana materia - CHORA - ukryta w schowku.
• Bóg - DEMIURG to konstruktor, który miał wzór w świecie idei, jest rzemieślnikiem.
• BÓG jest dobry bo porządkuje świat, zawsze sprowadza swiat do wymierzonej postaci  Powielenie i nasladownistwo wieczności.

ETAPY TWORZENIA ŚWIATA W TIMAJOSIE

1. Na początek Bóg stwarza ciało i duszę świata z trzech składników:
   1. Z tego co jest tożsame z Nim [Z Bogiem],
   2. Z tego co jest od Niego różne -> MATERIA i IDEE,
   3. Ze zmieszanego Tożsamego z Różnym.
2. Ciało świata stwarza z materii [a dokładniej z żywiołów materii], porządkuje CHORĘ w elementy i naznacza ją TRÓJKĄTAMI, zaś z TRÓJKĄTÓW robi BRYŁY:
   1. Bryła OGNIA - 4-ścian Foremny,
   2. Bryła ZIEMIA - 6-ścian Foremny,
   3. Bryła POWIETRZE - 8-ścian Foremny,
   4. Bryła WODA - 20-ścian Foremny.
3. Bo na początku żywioły w materii były bezkształtne i pozbawione harmonii -> Bóg wprowadza do niej porządek i układa je w KULI.
4. Bryły muszą do siebie przylegać, są minimalne i zachowują kulistość.
5. Sprowadzenie brył do 12-ścianu i stworzenie KULI.
6. Bóg nadaje światu ruch obrotowy, dzieki czemu OUSIA [DUSZA] przewija się przez KULĘ i w ten sposób mamy gotowy KOSMOS.
7. Bóg stwarza Dzieci Boże [bogów], a te ludzi i zwierzęta.

PONADTO należy wiedzieć, że:

• Końca świata nie będzie bo świat jest wieczny.
• Wszystko musi mieć swoją przyczynę, linearna koncepcja czasu.
• Bóg nie może stworzyć bezpośrednio ludzi bo byliby tacy doskonali jak on czyli niezniszczalni, a jak wiadomo człowiek po śmierci rozpada się na bryły i z nich powstaje nowa istota.
• Nie wiemy skąd Demiurg bierze wzory, prawdopodobnie ze świata idei, które są w jego głowie, ale to nigdy nie zostało napisane - to nasze domysły.
• Bóg 'MÓWI', ze cielesność przeszkadza w doskonaleniu ducha, DUSZA ROZUMNA po śmierci człowieka może udać się na swoją  GWIAZDĘ, zaś DUSZA IMPULSTYWNA umiera razem z ciałem.

Tekst opracowałam na podstawie Książek, Notatek własnych, Wykładów prof. J. Gajdy-Krynickiej.

STOICKA KONCEPCJA SĄDU

• Sądem nie będzie ani polecenie, ani implikacja, ani prośba.
• Do sądu wiedzie droga od postrzeżenia kataleptycznego [prawidłowego] i akataleptycznego [nie jest jasne, ani wyraźne], poprzez UJAWNIENIE, które odciska się w duszy i dopiero na tej podstawie da się uchwycić sąd! i każdy sąd, który zostanie wypowiedziany musi być tym poprzedzony.

SĄDY

/          \

KATALEPTYCZNE        AKATALEPTYCZNE 

                                      -> np. Wino Szkodzi .               -> np. sen, zaburzenia                                                                

• Stoicka koncepcja WOLNOŚCI - W naszej mocy pozostaje jedynie władza sądzenia, która polega na formułowaniu sądów o bezwzględnej prawdziwości.
•  Kryterium Prawdy nie jest każde dowolne przedstawienie ale PRZEDSTAWIENIE KATALEPTYCZNE obejmujące całość.
• Aby wydać prawdziwy sąd potrzeba nie tylko WRAŻENIA ZMYSŁOWEGO, ale i PRZYZWOLENIA ze strony znajdującego się w duszy LOGOSU -> To jest KRYTERIUM I GWARANCJĄ PRAWDY!

Tekst opracowałam na podstawie Książek, Notatek własnych, Wykładów prof. J. Gajdy-Krynickiej.

EPIKUR - TETRAFARMAKOLON I KRYTERIUM PRAWDZIWOŚCI SĄDU

• LOGIKA EPIKUREJSKA, KRYTERIUM PRAWDZIWOŚCI SĄDU:
-> Pierwszy punkt poznania to ogląd zmysłowy, a postrzeżenia zmysłowe są bezwzględnie prawdziwe. Istnieją zaś 3 kryteria prawdziwości sądu:
1. Kryterium: Postrzeżenia Zmysłowe.
2. Kryterium: Doznanie -> Gdy sądy są równosilne to przyjmujemy ten bardziej korzystny dla nas.
3. Kryterium: Ujawnieniowe Koncepcje Umysłu.

• TETRAFARMAKOLON - To lekarstwo na 4 Strachy:
1.  Strach przed BOGAMI -> Wiara w złych bogów to szerzone zabobony przez poetów, BÓG nie jest straszny, bogowie nie mają wpływu na losy ludzi i nic złego zrobić im nie mogą [wolną wolę usprawiedliwia Epikur odchyleniami atomół w próżni].
2. Strach przed  ŚMIERCIĄ -> Śmierci się nie doznaje lub jest nieprawdziwa, bo gdy ona jest to nie ma już nas - Atomy ciała się rozpadają, uwalniając okrągłe atomy duszy, które są nieśmiertelne ale nasza pamięć doznań ginie razem z ciałem.
3. Strach przed BÓLEM -> Są dwa rodzaje bólu: GWAŁTOWNY [silny ale za to krótki] oraz DŁUGI [mniej intensywny, do którego się można przyzwyczaić] - Człowiek wspomina moment kiedy go nie bolało i przewiduje moment, gdy go przestanie boleć.
4. Strach przed ZAWIEDZIONYMI AMBICJAMI -> Nie powinniśmy się tego bać, bo to co jest DOBRE jest łatwe do zdobycia:

POTRZEBY       

/              \       

NATURALNE               NIENATURALNE

 /               \                                        

KONIECZNE!         NIEKONIECZNE                                    

-> Łatwe do zdobycia.                                                                                      

Tekst opracowałam na podstawie Książek, Notatek własnych, Wykładów prof. J. Gajdy-Krynickiej.

ONTOLOGIA W DIALOGU FILEB

• Ontologia w 'Filebie' jest zainspirowana pitagoreizmem, bo KOSMOS składa się z:
1. APEIRON - Czyli czegoś co nie posiada formy i bez domieszki PERAS, jest niepostrzegalne, inaczej zwane BEZKRESEM.
2. PERAS - Inaczej znane jako OGRANICZENIE - Zawierający miarę składnik nakłądający się na APEIRON i nadający mu FORMĘ.
3. Z mieszaniny PERAS i APEIRON.
4. Z ROZUMU - NOUS - Jest to ARCHE CZYNNE czyli przyczyna sprawczo-celowa.

• Fileb to rozmowa o rozkoszy, o tym jaki typ życia uznać za najlepszy, ten oddany rozkoszy czy rozumowi?
• Ani sama rozkosz, ani sam rozum nie są tożsame z DOBREM.
• DOBRO ma naturę doskonałą, a byty dzielą się na NIEOKREŚLONE, OKREŚLONE [Zawierające w sobie granicę] oraz na ZMIESZANE z dwóch wcześniejszych. Czwartym elementem jest przyczyna sprawcza -> ZAMYSŁ BOSKI.
• Rozum należy do bytów podlegających mierze, zaś rozkosz do tych nieokreślonych.

ROZKOSZE                                    

/                             \                                     

/                                       \                                     

ZMIESZANE                       NIEZMIESZANE                                

-> Są przyczyną cierpienia       -> Czyste, sprawiają przyjemność same przez się

• Ani sam rozum, ani rozkosz nie są najwyższymi wartościami.
• Sokrates tak pokazuje hierarchię:
  1. Miara i Umiarkowanie
  2. Proporcja, Piękno, Doskonałość
  3. Rozum i Umysł
  4. Wiedza Prawdziwa i Realne Umiejętności
  5. Rozkosze Czyste i Duchowe
• Podział Wszechświata tak samo jak w 'TIMAJOSIE' na:
  1. Nieokreślone - Wielość, cieplejsze i ziemniejsze, to co nie posiada granic, wciąż idzie naprzód i nie staje w miejscu.
  2. Określone - Granica, wszystko co nie podlega nieokreślonemu [np. Jedność Muzyki].
  3. Istnienie - Jedność tego wszystkiego co się rodzi z tamtych dwóch pierwszych.
  4. Przyczyna tego zmieszania i zrodzenia.

Tekst opracowałam na podstawie Książek, Notatek własnych, Wykładów prof. J. Gajdy-Krynickiej.

KRYTYKA TEORII IDEI W PARMENIDESIE - W SKRÓCIE

Dialog Parmenides jest strasznym, męczącym, opornym i ciężkim dziełem [tak naprawdę nikt nie wie dlaczego, w jakim celu i po co Platon napisał coś takiego] i składa się z dwóch części. Pierwsza część to obszerna i zawiła krytyka Teorii Idei. Druga część to rozprawa o 'Jednym', na czym nie będę się skupiać bo to już istny kosmos. Krytykę idei przedstawię po prostu streszczając [luźno, czasami bez znajomości tekstu może być ciężko połapać się w tych notatkach] kolejne to rozważania osób występujących w Dialogu [nie będę się skupiać na tym kto występuje w dialogu, gdzie toczy się akcja i o czym jest dialog bo o tym już pisałam kilka postów wcześniej -> Zobacz: PARMENIDES - STRESZCZENIE].

TEORIA IDEI I ICH KRYTYKA

• Parmenides pyta [Sokratesa] czy rozważa idee same, czy rzeczy które je mają w sobie i czy istnieją idee wszystkiego nawet błota lub włosa, na co Sokrates nie ma uzasadnienia i mówi, że widzi, iż takie rzeczy cieżko się roważa dlatego po prostu się nimi nie zajmuje.
• Parmenides mówi, że Filozofia się jeszcze nie trzyma Sokratesa i że niepotrzebnie zważa na mniemania innych ludzi, dlatego plecie takie bzdury.
• Dalej pojawia się problem tego czy idee są w rzeczach w całości czy w części. Sokrates widzi idee jako DZIEŃ, który jest jeden, ten sam i w całości dla wielu ludzi, ale Parmenides mówi że idee są raczej jak ŻAGIEL, którego każda część rozpościera się nad głową poszczególnego marynarza. Wychodzi na to, że jednak POSTACIE SAME są podzielone, a więc przedmioty, które uczestniczą w ideach, uczestniczą w ich częściach, zatem w  rzeczach nei tkwi cała postać.
• Sokrates zauważa że jest to problem bo rzeczy nie mogą uczestniczyć w ideach częściowo, ale jak pokazał Parmenides w całości też nie.
• Szybko znajduje rozwiązanie tego problemu, mówiąc iż może jest tak, że każda postać to jedynie MYŚL o tych rzeczach. No tak [twierdzi Parmenides] tylko, że wtedy albo wszystko byłoby stworzone z myśli, albo istniałyby myśli, które nie myślą.
• No ale [Sokrates] uczestniczenie może być tylko ODWZOROWANIEM PIERWOWZORÓW! To tylko rodzi kolejny zarzut [z podobieństwa] bo wtedy [Parmenides] jeśli jedna postać byłaby podobna do innej, to tamta do jeszcze innej i tak by szło W NIESKOŃCZONOŚĆ, więc nic nie może być do niczego podobne.
• Na koniec pojawia się jeszcze większa trudność, tzw. APORIA TRZECIEGO CZŁOWIEKA -> Problem rozłączność dwóch światów -> Ani Bóg, ani człowiek nie mogą nic o sobie wiedzieć bo te dwa światy [IDEI ORAZ RZECZY] są od siebie odseparowane.

Na tym kończą się Aporie Teorii Idei oraz ich krytyka, a zaczyna obszerna rozprawa o JEDNYM.

Tekst opracowałam na podstawie Książek, Notatek własnych, Wykładów prof. J. Gajdy-Krynickiej.

DIALOG SOFISTA C. D. -> DRUGIE OJCOBÓJSTWO PARMENIDESA!

Po przeprowadzeniu piątego podziału dychotomicznego i zdefiniowaniu Sofisty, następują rozważania Platona nad kwestią mówienia o niebycie w liczbie mnogiej i pojedynczej. Jest to początek drugiego ojcobójstwa Parmenidesa, które w dialogu przeprowadza GOŚĆ Z ELEI [jak pamiętamy pierwsze przeprowadził Gorgiasz z Leontinoi].

II OJCOBÓJSTWO PARMENIDESA

 

• Skoro NIEBYT nie istnieje to nie można użyć do niego liczby pojedynczej bo to już warunkuje jakieś istnienie.
• Aby zanalizować kwestię BYTU i NIEBYTU trzeba rozważyć kwestię WIZERUNKU -> To imitacja, podobna do wzorca. Wizerunek dzieli się na:
1. ORYGINAŁY - Coś, co istnieje,
2. WIZERUNKI, które nie istnieją.
• Sąd Fałszywy jest więc sądem stwierdzającym niebyt.
• Dalej Platon analizuje Teorię Parmenidesa: Atrybuty BYTU określone przez Parmenidesa nie mogą przysługiwać bytowi -> BYT NIE jest nieruchomy bo ruch to rodzaj doznawania i działania a BYT doznaje gdyż jest poznawany.
• BYT jest ZDWOJONY -> Jest wiele nazw, które określają coś różnego, więc BYTÓW JEST wiele.
• NIEBYT ma nazwę i rodzaj gramatyczny, więc można o nim mówić.
• BYT to możność działania, ale nie jest ani ruchem, ani spoczynkiem.
• Platon wyróżnia 5 NAJWYŻSZYCH RODZAJÓW BYTU [5 POSTACI BYTU]:
  1. BYT
  2. NIEBYT
  3. RUCH - Ruch istnieje, bo istnieje rozum i rzeczy zmienne.
  4. SPOCZYNEK - Istnienie spoczynku wrunkuje tożsamość i niezmienność przedmiotu.
  5. TOŻSAMOŚĆ - Coś jest identyczne z sobą samym i różne od pozostałych.

        - Ruch i spoczynek nie mogą się ze sobą mieszać bo są przeciwieństwami.
        - Każdy z rodzajół jest tożsamy, a niektóre mogą siebie przenikać.
     - Byt przenika wszystkie 4 rodzaje i dlatego są one czymś różnym względem siebie -> Jest to TEORIA RÓŻNOŚCI i wynika z niej, ze NIEBYT jest jest przeciwieństwem BYTU tylko jest czymś od niego różnym.

• Sofista ucieka w mroki niebytu, bo twierdzi że nie ma fałszu.
• FAŁSZ JEST bo ostatnią definicją w dialogu Sofista [już bez podziału dychotomicznego] jest dowód istnienia fałszu, czyli orzekania o tym co jest, że nei jest i na odwrót, co też jest dowodem na to, że NIEBYT ISTNIEJE.

Tekst opracowałam na podstawie Książek, Notatek własnych, Wykładów prof. J. Gajdy-Krynickiej.

DIALOG SOFISTA - NAJWAŻNIEJSZE ZAGADNIENIA

I. Co powiedział w nim Sokrates?

• Teodor pyta Sokratesa o czym chce rozmawiać, a ten odpowiada że o: 'SOFIŚCIE, POLITYKU i FILOZOFIE'.
• Dalej pyta 'Czy Sofiście wszystko uważali za Jedno, jak rozróżniali rodzaje i jak z każdą nazwą  łączyli w jeden rodzaj'.-> Są to jedyne zdania jakie w całym dialogu wypowiedział Sokrates.

II. Sądy prawdziwe i fałszywe. Znaczenie kategorii prawda i zmiana jej znaczenia:

• Słowa Sokratesa na początku dialogu to tylko cel deklaratywny. Tak naprawdę chce odpowiedzieć na pytania dotyczące prawdy i fałszu.
• Dla rozstrzygnięcia postawionych pytań Platon stosuje w dialogu DIALEKTYKĘ DIAIRETYCZNĄ, definiuje Wędkarza.
• WIEDZA DIAIRETYCZNA to dzielenie na rodzaje i 'ani tego samego gatunku nie branie za inny, ani innego za ten sam'.
• Tą samą metodą co do definicji Wędkarza, Platon dochodzi do definicji Sofisty.
• SOFISTA to ktoś nieuchwytny za pomocą definicji, kto pojawia się na końcu każdego toku myślenia [każdego podziału].
• Platon: 'Sofista to posiadacz umiejętności wywoływania MNIEMAŃ'
• Przeprowadzając PIĄTY PODZIAŁ DYCHOTOMICZNY, wskazuje że Sofista pokazuje niebyty, a nie prawdziwe wizerunki. Prawdą zaś nie może być to, co nam się wydaje, że nią jest.
• PIĄTY PODZIAŁ DYCHOTOMICZNY:
1. Rybołówstwo -> Polowanie
2. Nabywczość -> Handel
3. Dzielność dochodowa -> Umiejętność Rozłącznia, Zabijanie
4. Stwarzanie Złudnych Wizerunków!
• ZŁUDNY WIZERUNEK jest jak gdyby ISTNIENEIM NIEISTNIEJĄCEGO.
• Tak więc Sofista, który UCIEKA W MROKI NIEBYTU kreuje się na posiadacza wiedzy, zatem istnieją zdania i sądy fałszywe.
• W dialogu, Platon ustami Gościa z Elei rozważa mówienie o NIEBYCIE w liczbie pojedynczej i mnogiej -> NIEBYT jako taki jest bardzo kłopotliwą formą, której nie da się poprawnie zwerbalizować.

Tekst opracowałam na podstawie Książek, Notatek własnych, Wykładów prof. J. Gajdy-Krynickiej.

KWESTIA PLATOŃSKA

Rozważania na temat Kwestii Platońskiej powinny przebiegać w czterech punktach:

I. Kiedy Sokrates, a kiedy Platon?

• Dialogi Wczesne Platona [Eutyfron, Obrona Sokratesa, Protagoras, Gorgiasz, Kriton, Hippiasz] -> Poglądy Sokratesa.
• Dialogi  Średnio-akademickie [Uczta, Menon, Fedon, Fajdros, Państwo] - Poglądy Platona. 
• Dialogi Krytyczne [Parmenides, Sofista, Polityk, Kritiasz, Timajos, Fileb, Prawa] - Platon podważa teorię idei.

II. Czym jest Filozofia Platońska? - Dwa stanowiska:

1. Filozofia platońska jest SYSTEMEM i da się w nim wyróżnić podstawowe dyscypliny filozoficzne.
2. Filozofia Platona to tylko pokazanie drogi do samodoskonalenia człowieka -> tak uważał K. Albert i P. Hadot.

III.  Problemy Hermeneutyczne -> Umiejętność rozumienia oraz interpretacji tekstów:

• Świadectwa Doksograficzne Arystotelesa mówią co innego niż Dialogi.
• ŹRÓDŁA DO REKONSTRUKCJI KONCEPCJI FILOZOFICZNEJ:
1. GAJDA - Myśl filozofa rekonstruujemy wyłącznie na podstawie tekstów.
2. SCHLEIERMACHER - SOLA SCRIPTURA -> Teksty odzwierciedlają koncepcje filozoficzne autora, odzwierciedlają elenktyczną część Metody Platona -> Nie daje pozytywnych definicji.
3. GAISER, KRAEMER, SZLEZAK, REALE - Nauki niepisane [Doksografia] są punktem wyjścia dla szkoły Tybingeńskiej i Mediolańskiej -> Teksty są jedynie wprowadzeniem do tego co autor chciał przekazać nielicznym.

IV. Czy system Platona ewoluował?

• TAK! Trzeba towarzyszyć Filozofowi krok po kroku -> DIELS.
• NIE! -> SCHLEIERMACHER, GIGON.
• ETAPY EWOLUCJI MYŚLI PLATOŃSKIEJ:
  1. Pisma sokratyczne, Platon szukający czym są pojęcia ogólne.
  2. Pisma średnioakademickie, Nauka o ideach [Kratylos, Menon, Fajdros, Uczta, Politeia].
  3. Pisma krytyczne, upadek nauki o ideach [Parmenides].
  4. Od teorii idei do teorii ARCHE, Platon przyjmuje koncepcje pitagorejskie [Sofista, Fileb, Timajos, Prawa].
• Warunki ustalania chronologii:
  1. Odniesienia do wydarzeń historycznych,
  2. Odniesienia do pozostałych tekstów [Timajos po Państwie],
  3. METODA STYLOMETRYCZNA - Zmiana stylu z upływem czasu [uważał tak Lutosławski, a był to pomysł Campbella].
• Współcześni zwolennicy PROTOLOGII, a TEORII IDEI:
  
  • Platońska Protologia polega na wyjaśnianiu wielości rzeczy przez odwołanie się do zasad Jednego [Zasady Matematyczne] i nieokreślonej DYADY oraz ich dwubiegunowej struktury.
  • Byt to mieszanina tych zasad, synteza Jedności i Wielości.

Tekst opracowałam na podstawie Książek, Notatek własnych, Wykładów prof. J. Gajdy-Krynickiej.

SPÓR O STATUS POJĘĆ OGÓLNYCH

Aby udzielić poprawnej odpowiedzi na pytanie o STATUS POJĘĆ OGÓLNYCH w filozofii starożytnej [tzw. SPÓR O UNIWERSALIA], wystarczy zwięźle przedstawić trzy główne postawy:

1. REALIZM POJĘCIOWY -> PLATON:
• Ogólniki mają status ontyczny, są bytami. Idee bytują przed rzeczami w umyśle Boga, a fenomany nie mogą bytować bez świata idei.
2. REALIZM UMIARKOWANY -> ARYSTOTELES:
   
   • Pojęcia ogólne bytują w rzeczach jako rodzaje i gatunki.
3. NOMINALIZM -> ANTYSTENES Z ATEN:
   
   • Pojęcia ogólne nie mają statusu ontycznego. To tylko nazwy służące do grupowania rzeczy podobnych.

Tekst opracowałam na podstawie Książek, Notatek własnych, Wykładów prof. J. Gajdy-Krynickiej.

KWESTIA SOKRATEJSKA

Kwestia Sokratejska to jedno z moich ulubionych pytań z egzaminu Historii Filozofii Starożytnej. Zapewne dlatego, że przez trzy lata nie potrafiłam w pełni prawidłowo na nie odpowiedzieć. Smutna prawda jest taka, że zagadnienia Kwestii Sokratejskiej w pełni ogarnęłam dopiero w 2013 roku a i tak nie mam 100% pewności czy moja odpowiedź całowicie wyczerpuje temat. Tak czy siak, oto cztery punkty, które omówię po kolei, a które stanowią podstawę Kwestii Sokratejskiej, którą trzeba znać aby w jakimkolwiek stopniu wierzyć w zaliczenie.

KWESTIA SOKRATEJSKA

I.  CZTEREJ EWANGELIŚCI SOKRATESA - Jak wiadomo Sokrates nie pozostawił po sobie żadnych tekstów, toteż o istnieniu jego osoby i poglądach jakie wyznawał dowiadujemy się z przekazów czterech postaci:

1. ARYSTOFANES ->  Ten starożytny, grecki komediopisarz w swym dziele 'CHMURY' przedstawił Sokratesa w krzywym zwierciadle, jako Sofistę, nauczającego bzdur za pieniądze.
2. KSENOFONT ->  Ten starożytny pisarz starał się nie wkładać w usta Sokratesa swoich poglądów. Jego pisma sokratyczne to 'Wspomnienia o Sokratesie' oraz zatytułowane tak samo jak dzieła Platona: 'Obrona Sokratesa' oraz 'Uczta'.
3. PLATON -> Z jego dzieł dowiadujemy się najwięcej o Sokratesie [nic dziwnego, w końcu Platon był jego uczniem], przy czym filozof w różnych dialogach ukazuje go inaczej, toteż pojawia się kwestia sporna co w obszarze dialogów jest poglądami Sokratesa, a co samego Platona.
4. ARYSTOTELES -> Filozof ten także zalicza się do 'Ewangelistów' Sokratesa, choć osobiście nigdy nie go spotkał.

II. STANOWISKA W LITERATURZE PRZEDMIOTU - Są one podzielone:

1. SKRAJNE:
• BURNET i TAYLOR -> To co mówi Sokrates w tekstach Platona to Sokrates.
• GIGON i DUPREL -> Nie było Sokratesa Filozof.
2. UMIARKOWANE:
• Prawdziwy jest Sokrates Ksenofonta.
• Prawdziwy jest Sokrates Wczesnoplatoński.
3. STANOWISKO GAJDY:
• Nie możemy mu [Sokratesowi] przypisać żadnej pozytywnej koncepcji filozoficznej.

III. POGLĄDY SOKRATESA:

• Sokrates był synem rzeźbiarza i położnej, zmarł w 399 r. p. n. e [bo chodził po ulicach i zaczepiał ludzi, więc mieli go dosyć i skazali na śmierć ;P].
• Zrezygnował z poszukiwań ARCHÉ, skupił się na poszukiwaniu PRAWDZIWEGO DOBRA
• INTELEKTUALIZM ETYCZNY - Rozważanie danej sytuacji indywidualnie we własnym sumieniu, zło jest tylko niewiedzą, ludzie którzy wiedzą czym jest dobro nigdy nie zrobią nic złego.

IV. METODY SOKRATESA:

1. METODA ANALOGII - Tak Sokrates pomaga ludziom rodzić myśli. Metoda ta złożona jest z dwóch części:
1. METODA ELENKTYCZNA - Dekonstruowanie błędnych mniemań by oczyścić myśli [jak IDOLE Bacona].
2. METODA MAJEUTYCZNA - Sokrates jest położną, która pomaga rodzić wiedzę prawdziwą.
2. METODA DIALEKTYCZNA:

• DIALEKTYKA - Metoda dochodzenia do prawdy pytaniami i odpowiedziami.
• PROCES DIALEKTYCZNY:
  1. Procedury Synoptczne [SYNOPSIS] - Indukcyjne zbieranie postrzeżeń zmysłowych do jednej idei ->
  2. Dialektyka HIPOTETYCZNA - Formułowanie założeń i ich weryfikacja, dotyczy tego gdzie bytują ogólniki ->
  3. Dialektyka DIAIRETYCZNA - Dedukcyjne szukanie pojęcia najogólniejszego [sąd analityczny a priori], czyli słynne podziały np. wędkarza w dialogu SOFISTA, który opiszę już niebawem. 

Tekst opracowałam na podstawie Książek, Notatek własnych, Wykładów prof. J. Gajdy-Krynickiej.